Iberiana – იბერია გუშინ, დღეს, ხვალ

სოჭი, აფხაზეთი, სამაჩაბლო, დვალეთი, ჰერეთი, მესხეთი, ჯავახეთი, ტაო-კლარჯეთი იყო და მუდამ იქნება საქართველო!!!

● ფესტოსის დისკო

♥ დამწერლობა – Geo Alphabet

 

 

***

ნანა შენგელაია

ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, ენათმეცნიერი

 ფესტოსის დისკოს აღმოჩენის 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი

საერთაშორისო კონფერენციის შესახებ

 

 

2008 წლის 31 ოქტომბერსა და 1 ნოემბერს ლონდონში, ხელოვნების სამეფო აკადემიაში ჩატარდა პირველი საერთაშორისო კონფერენცია, რომელიც მიეძღვნა კუნძულ კრეტაზე დოქტორ ლუიჯი პერნიეს მიერ ფესტოსის დისკოს აღმოჩენის 100 წლისთავს. ამის შესახებ იუწყებოდა “ნიუ-იორკი ტაიმსი” (30.07.2008, 7.08.2008).

 ხელოვნების სამეფო აკადემიის შენობა მდებარეობს პიკადილიზე, ბერლინგტონის სახლის დიდ შენობაში (მინდა აქვე ვახსენო, რომ ამავე შენობაში გახსნილი იყო დიდი გამოფენა “ბიზანტია 330-1453”, აგრეთვე XX საუკუნის დასაწყისის მხატვრების მიროს, კალდერის, ჯაკომეტისა და ბრაკის გამოფენა).

 კონფერენცია ჩატარდა ძველი ხელოვნებისა და არქეოლოგიის საერთაშორისო ჟურნალ “მინერვა”-ს თაოსნობით. უმაღლესი პოლიგრაფიული დონის ეს ჟურნალი მკითხველს აწვდის ძველი ხელოვნებისა და არქეოლოგიის საკითხების მიმოხილვას. მისი სათავო ოფისებია: დიდ ბრიტანეთში, ლონდონში და ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ იორკში; ამას გარდა, იგი ვრცელდება მთელს ევროპაში, კანადაში და სხვა ქვეყნებში.

კონფერენციის ჩატარების ინიციატორები და ორგანიზატორები იყვნენ: ჯერომ აიზენბერგი, ფილოსოფიის დოქტორი, ჟურნალ “მინერვა”-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი, ფესტოსის დისკოსადმი მიძღვნილი საერთაშორისო კონფერენციის თავმჯდომარე; მარკ მერონი, ფილოსოფიის დოქტორი, ჟურნალ “მინერვა”-ს რედაქტორი, კონფერენციის კოორდინატორი; დოქტ. პიტერ კლეიტონი, ხელოვნებათმცოდნე, ჟურნალის კონსულტანტი და რედაქტორი, კონფერენციის კოორდინატორი; ნიკლას რიდი, ხელოვნების მაგისტრი და ფილოსოფიის მაგისტრი. უნდა ითქვას რომ კონფერენცია შესანიშნავად იყო ორგანიზებული: ეს შუა ხნის ადამიანები დაუღალავად მოქმედებდნენ და იღწვოდნენ იმისათვის, რომ კონფერენციის მიმდინარეობა სანიმუშო ყოფილიყო.

კონფერენციაზე მოხსენების წასაკითხად წარმოდგენილი ყოფილა 100-მდე თეზისი, საიდანაც სამოხსენებოდ საორგანიზაციო კომიტეტმა აარჩია სულ 12. მათ შორის ბ-ნ გია კვაშილავას მიერ წარმოდგენილი მოხსენება “ფესტოსის დისკო – კოლხური ოქრო¬დამწერლობის ნიმუშის _ გაშიფვრა“; ამ მოხსენებით მან სპეციალისტების წრეს გააცნო თავისი 17 წლის მუშაობის შედეგი – მე-20 საუკუნის მეცნიერთათვის ენიგმატური ტექსტის ამოკითხვა პროტო-ქართველურ (კოლხურ) ენაზე.

თავიდანვე ცხადი გახდა, რომ მოხსენება დიდ ინტერესს გამოიწვევდა, რადგან წინასწარი გამოძახილები ძალიან დადებითი და იმედის მომცემი იყო: “მივიღეთ თქვენი ბრწყინვალე თეზისი…”

დოქტ. იოხენ ციგენფუსმა (ავსტრია) მოსწერა გ. კვაშილავას: “დარწმუნებული ვარ, რომ თქვენი კვლევა და აღმოჩენები დრამატულად შეცვლის მრავალ ადრინდელ შეხედულებას ისტორიაზე”;

დოქტ. ჯერომ აიზენბერგი (აშშ): “მოუთმენლად ველოდები თქვენთან და თქვენს კოლეგასთან შეხვედრას კონფერენციაზე; ვგრძნობ რომ მოხსენება ძალიან საინტერესო იქნება”. ჟურნალ “მინერვა”-ში (2008, XIX, #4, 9, 22) ჯ. აიზენბერგის სტატიაში ფესტოსის დისკოს დეშიფრირების მცდელობების არასრულ ჩამონათვალში დასახელებულია გ. კვაშილავას დეშიფრირებაც.

დოქტ. პიტერ კლეიტონი (დიდი ბრტანეთი): “თქვენი მოხსენება გამორჩეულად საინტერესო ჩანს, ვფიქრობ, მას დიდი კამათი მოყვება… დოქტ. აიზენბერგი, დოქტ. მერონი და მე მივესალმებით თქვენ მიერ ამ მნიშვნელოვანი კონფერენციის მსვლელობაში შეტანილ წვლილს”.

კონფერენციას ესწრებოდა 60-ზე მეტი მსმენელი, რომელიც უდიდესი ყურადღებით უგდებდა ყურს გამომსვლელებს. ყოველი მოხსენების მერე გამოდიოდნენ მონაწილეები და თავიანთ აზრს გამოთქვამდნენ, მშვიდად და არგუმენტირებულად იცავდნენ თავიანთ პოზიციას.

მომხსენებლები ჩამოსულნი იყვნენ გაერთიანებული სამეფოდან, გერმანიიდან, შეერთებული შტატებიდან, საბერძნეთიდან (კრეტიდან) და საქართველოდან (ბ-ნი გია კვაშილავა და ამ სტრიქონების ავტორი). სამწუხაროდ იტალიიდან, რომიდან ავადმყოფობის გამო კონფერენციაზე ვერ ჩამოვიდა ფილოლოგიის დოქტორი ლუი გოდარი, რომელიც დღეს გერეთ ოუენსთან და ივ დიუოსთან ერთად ითვლება ფესტოსის დისკოს ერთ¬ერთ ყველაზე ავტორიტეტულ მკვლევარად მსოფლიოში. სწორედ ლუი გოდარის იუბილეს მიეძღვნა ორგანიზატორების მიერ გამართული საზეიმო სადილი. ლუი გოდარის მოხსენება “ფესტოსის დისკო და ეგეოსური ცივილიზაცია” კონფერენციის გახსნის დროს წაიკითხა მარკ მერონიმ.

კონფერენცია გახსნა და მოხსენება წაიკითხა ჯერომ აიზენბერგმა (ნიუ იორკი, აშშ). უნდა ითქვას, რომ მომხსენებლები მართლაც მკაცრად იყვნენ შერჩეულები. ლუი გოდარის გარდა აქ მოწვეული იყვნენ და ჩამოვიდნენ ფესტოსის დისკოს ყველაზე ცნობილი და სახელიანი მკვლევარები: გერეთ ოუენსი (ჰერაკლიონი, კრეტა, საბერძნეთი), ტომ პალაიმა (ოსტინი, ტეხასი, აშშ), დიტერ რუმფელი (დიუსელდორფი, გერმანია), ჯონ კოლმანი (ოქსფორდი, დიდი ბრიტანეთი), რიჩარდ სპროუტი (ურბანა, ილინოისი, აშშ), ნიკლას რიდი (ფოკსტოუნი, კენტი, დიდი ბრიტანეთი), აგრეთვე მოხსენებით გამოვიდა პიტერ კლეიტონი (ჰემელ ჰემპსტედი, დიდი ბრიტანეთი).

ამ მეცნიერებმა მრავალი წელი მიუძღვნეს ფესტოსის დისკოს შესწავლას, მისი შესრულების ტექნიკის ანალიზს, ტექსტის წაკითხვის მიმართულების დადგენას, დათარიღებას, მისი ავთენტურობის გარკვევის საკითხს, მისი პალეოგრაფიული პარალელების ძიებას; ისინი გამოთქვამდნენ თავიანთ მოსაზრებებს ტექსტის სავარაუდო ენის თაობაზე და სხვა. კონფერენციაზე წარმოდგენილი მოხსენებები სწორედ ამ საკითხებს ეძღვნებოდა, უაღრესად ზუსტად, ნათლად იყო ჩამოყალიბებული და ამიტომაც უაღრესად საინტერესო იყო. როდესაც ორგანიზატორებს ვუთხარი, რომ კონფერენცია ძალიან მაღალ დონეზე ჩატარდა, მიპასუხეს, რომ ეს განაპირობა მოხსენებათა მკაცრმა არჩევამ და შედარებით მცირე რაოდენობამ.

როგორც კონფერენციაზე ისე არაოფიციალურ შეხვედრებზე არაერთგზის იმეორებდნენ ფესტოსის დისკოს პირველი და უაღრესად ნაყოფიერი მკვლევარის სერ ართურ ევანსის, ასევე B ხაზოვანი წარწერების ამომკითხავი მაიკლ ვენტრისისა და ჯონ ჩედვიკის სიტყვებს იმის თაობაზე, რომ დისკოს ენა მათთვის უცნობია და რომ A ხაზოვანი წარწერისა და ფესტოსის დისკოს ტექსტის ენა ერთიდაიგივეა, განსხვავებულია მხოლოდ შრიფტი.

ზოგი მათგანი ამბობდა, რომ შეუძლებელია დისკოს ტექსტის წაკითხვა იმის გამო, რომ ასეთი წარწერის მხოლოდ ეს ერთი ნიმუშია აღმოჩენილი _ ვლადიკავკაზში ნაპოვნი ნატეხი, რომელიც დისკოს ნიშნებს იმეორებს, როგორც ჩანს, ყალბად ითვლება.

სერ არტურ ევანსის, ლუიჯი პერნიესა და სხვათა მიერ თავის დროზე გამოთქმული აზრი იმის თაობაზე, რომ დისკოს ტექსტი ჰიმნია, გაზიარებულია ყველა მკვლევარის მიერ. როგორც კონფერენციაზე ითქვა, დისკოს ტექსტი, როგორც ჩანს, უაღრესად მნიშვნელოვანი იყო მისი შემქმნელებისათვის, რადგანაც მათ დიდი ყურადღება დაუთმეს ტექსტის სიზუსტეს ან იქნებ კანონიკურ ხასიათსაც და მისი დამზადების საგანგებო ტექნოლოგიას, რომელიც დისკოს დროის გამანადგურებელი მოქმედებისაგან დაიცავდა (დ. რუმფელი). (“რა არის ისეთი ამ ტექსტში, რაც მის მბეჭდავს სურდა უსათუოდ გადარჩენილიყო ჟამთა სიავეს?” კითხულობდნენ მკვლევარები).

ცხადია, ბ-ნი გია და მეც ცოტას ვნერვიულობდით, ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო ის, თუ რა სახით ჩატარდებოდა მოხსენება, როგორი აღსაქმელი იქნებოდა რთული და გადატვირთული მასალა მსმენელისათვის. რეგლამენტი შეზღუდული იყო და ძალიან მკაცრიც – დიდი თხოვნის შემდეგ სულ სამი-ოთხი წუთი მოგვიმატეს, რაც ოდნავი შეღავათი იყო მხოლოდ. ამიტომ იქაც, ლონდონში ყოფნისას დიდი დრო მოვანდომეთ მოხსენების ტექსტის შემცირებას, ისეთნაირ გამარტივებას, რომ არ დაკარგულიყო მნიშვნელოვანი დებულებები, რომლებიც წარმოადგინა გია კვაშილავამ.

სამწუხაროდ ამ შემოკლების გამო ვერ მოხერხდა სრულად ყოფილიყო ნახსენები ის ქართველი მეცნიერები (მრავალი მათგანი აწ გარდაცვლილია), რომლებიც ამდენს იღწვოდნენ და იკვლევდნენ საქართველოს უძველეს ისტორიას (ესენი პირველ რიგში იყვნენ: ნიკო მარი, ივანე ჯავახიშვილი, იოსებ ყიფშიძე, პავლე ინგოროყვა, სიმონ ყაუხჩიშვილი და თინათინ ყაუხჩიშვილი, აკაკი შანიძე, გიორგი ჩიტაია, ვარლამ თოფუ¬რია, სიმონ ჯანაშია, აკაკი ურუშაძე, პანტელეიმონ ბერაძე, ოთარ ლორთქი-ფანიძე, გივი მაჭავარიანი, თამაზ გამყრელიძე); მათი ნაშრომები ადასტურებს და მხარს უჭერს გ. კვაშილავას კვლევის დასკვნებს.

უნდა ითქვას, რომ მოხსენებათა განრიგი საკმარისად ჭკვიანურად იყო შედგენილი. 12 მოხსენებიდან ჩვენი მე-11 იყო, ტომ პალაიმას, გერეთ ოუენსისა და ნიკლას რიდის შემდეგ, რაც ძალიან სასიამოვნო იყო, ჯერ ერთი, იმის გამო, რომ ჩვენ “გამორჩეულ საზოგადოებაში” მოვხვდით, მეორეც იმიტომ, რომ წინა დღეს მოვასწარით შევჩვეოდით კონფერენციის საერთო ტონს, შევაფასეთ აუდიტორია (პროფესიონალური!) და ა.შ.

მოხსენების დროს წარმოდგენილი იყო მტკიცებულებებისათვის ძლიერ მნიშვნელოვანი მდიდარი კომპიუტერული მასალა – ეს მასალა საგანგებოდ მოიწონეს მოხსენების შემდეგ მსმენელებმა და ორგანიზატორებმა.

 მოკლედ ვიტყვი, რომ მოხსენებაში წარმოდგენილი იყო გ. კვაშილავას არგუმენტები დისკოს ტექსტის წაკითხვის მიმართულების შესახებ დისკოს ცენტრიდან პერიფერიისაკენ. მიუხედავად იმისა, რომ კონფერენციაზე ტექსტის წაკითხვის მიმართულებად უმრავლესობის მიერ არაერთგზის დასახელდა პერიფერიიდან ცენტრისაკენ წაკითხვა, ტიპოლოგიური კომპიუტერული მასალით გამაგრებული გ. კვაშილავას ექვსი არგუმენტი არავისათვის არ გამხდარა საკამათო…

 წარმოდგენილი იყო ფესტოსის დისკოს ნახატ-ნიშანთა წაკითხვისათვის გ. კვაშილავას მიერ შექმნილი ალგორითმი, რომელიც ბუნებრივად ეყრდნობა თვით მასალის გრაფიკულ მონაცემებს და მარტივად, ცალსახად  მოიცავს არა მარტო დისკოს ტექსტს, არამედ ვრცელდება, აგრეთვე, იმ სამ წარწერაზეც, სადაც გამოყენებულია ფესტოსის დისკოს ნახატ-ნიშნები. ესენია: წარწერა არქალოხორის ცულზე, მალიის ქვის ბლოკზე და ფესტოსის ლარნაკზე.

 მოხსენებაში წარმოდგენილი იყო, აგრეთვე, უმნიშვნელოვანესი ლინგვისტური მასალა, რომელიც მიღებულია თ. გამყრელიძისა და გ. მაჭავარიანის მიერ შედარებითი მეთოდებით პროტო-ქართველური (კოლხური) ენის აღდგენისას. მთელი ეს მასალა ადეკვატურად ასახულა ფესტოსის დისკოს წარწერაში, რაც მტკიცედ უჭერს მხარს გ. კვაშილავას მიერ ფესტოსის დისკოს კოლხურ (პროტო-ქართველურ) ენაზე წაკითხვას. ტექსტი თარიღდება იმ პერიოდით, როდესაც ჯერ არ არის მომხდარი საერთო-ქართველურის დაშლა ერთი მხრივ მეგრულ-ჭანურ, ხოლო მეორე მხრივ ქართულ განშტოებებად (ძველი წელთაღრიცხვის მეორე ათასწლეული).

წარმოდგენილი იყო, აგრეთვე, დისკოს ტექსტის როგორც ზოგადი ინგლისური თარგმანი, ისე, ზოგჯერ, ცალცალკე ნახატ-ნიშნების მორფოლოგიური ღირებულების მარცვლოვანი წაკითხვაც. შეჯამებული იყო, აგრეთვე, დისკოს ორივე მხარის შინაარსი.

აქვე უნდა დავამატო, რომ მოხსენებამ უდიდესი შთაბეჭდილება მოახდინა მსმენელებზე, მან თითქოს წერტილი დაუსვა იმ კამათსა და მსჯელობას, რომელიც ორი დღის განმავლობაში მიმდინარეობდა ლონდონში, სიძველეების შემსწავლელთა საზოგადოების დარბაზში (რომელშიც, სხვათა შორის კარგა ხანს იყო მოთავსებული როზეტის ქვა, სანამ მას ბრიტანეთის მუზეუმში გადაიტანდნენ; აქვე წაიკითხა მაიკლ ვენტრისმა თავისი მოხსენება B ხაზოვანი წარწერების ამოკითხვის შესახებ).

განსაკუთრებით დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა, როგორც ჩანს, მოხსენებამ გერეთ ოუენსზე, რომელიც მანამდე ყოველი მოხსენების შემდეგ კამათში გამოდიოდა და თავის აზრს გამოთქვამდა, ამჯერად მან სახის გაოგნებული გამომეტყველებით მოისმინა მოხსენება, არაფერი უთქვამს, თავისი ადგილიდან ყველას წარმატება უსურვა და დარბაზი დატოვა. გ. კვაშილავას ულოცავდნენ და ეუბნებოდნენ ძალიან საინტერესოა, ძალიან კარგია, თუმცა ძნელია ერთბაშად ასეთი მასალის ათვისება, მოითმინეთ სამიოდე წელიწადი და თქვენს აღმოჩენას მთელი მსოფლიო აღიარებსო.

შემდეგში თბილისში ელექტრო ფოსტით მოსული წერილებში იწერებიან: “თქვენი მოხსენება კარგად იყო წარმოდგენილი და სრულიად განსაცვიფრებელი იყო. მასში, რა თქმა უნდა წარმოდგენილია დისკოს გამოცანის გადაჭრისადმი საინტერესო მიდგომა. გისურვებთ წარმატებას თქვენს შემდგომ კვლევაში” (ჯ. აიზენბერგი, აშშ).

დოქტ. დიტერ რუმფელმა (გერმანია) მოიწერა: “ძალიან ვაფასებთ თქვენს სამეცნიერო თვალსაზრისს, ცოდნასა და ძალისხმევას, რამდენადაც ვიცი, თქვენ დისკოს ერთადერთი მკვლევარი ხართ, რომელმაც გაბედა და თავის დაბეჭდილ გამოკვლევაში ჩართო მითოლოგიის პერსონაჟები…”

აგრეთვე: “თქვენ, ცხადია, გმართებთ მოთმინება და სიმტკიცე, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, რომ თქვენ სწორ გზას ადგეხართ და საბოლოოდ გაღიარებენ” (ი. ციგენფუსი, ავსტრია).

“თუ გახსოვთ, მე კონფერენციაზე გითხარით, რომ განსაკუთრებით საინტერესოდ მომეჩვენა თქვენი ანალიზი ნიშანთა როტაციაზე, რომელსაც განმასხვავებელი ფუნქცია აქვს… არც ერთ “ორგანულ” სისტემას არ ვიცნობ, რომელსაც ეს თვისება ახასიათებდეს. ამითაც – თუ ეს დისკოს სისტემის დამახასიათებელი ნიშანია, დისკოს წარწერა კიდევ უფრო უჩვეულო აღმოჩნდა ვიდრე ეს აქამდე გვეგონა” (რ. სპროუტი, აშშ).

მოხსენებას გამოეხმაურა, აგრეთვე, ბერძნული გაზეთი “ვიმა საიენსი” (18.01.2009), სადაც პროფ. ტ. კაფანტარისი, თავისი სტატიის ერთ-ერთ ქვეთავში წერს მისი ადრინდელი ვარაუდის შესახებ იმის თაობაზე, რომ ფესტოსის დისკოს წარწერა ეკუთვნოდა მოსახლეობას, რომელიც დომინირებდა ეგეოსის რეგიონში მინოსურზე უფრო ადრე. სავარაუდო იყო, რომ რომელიღაც უძველესმა ენამ იქონია ძლიერი გავლენა ამ რეგიონის ენობრივ გადანაწილებაზე. ტ. კაფანტარისი წერს, რომ ეს მისი ვარაუდი განმტკიცდა მას შემდეგ, რაც იგი გაეცნო ქართველი გია კვაშილავას მოხსენებას ლონდონის კონფერენციაზე. კვაშილავას გამოკვლევამ, რომელსაც ბიძგი მისცა ჰერბერტ ძებიშის გამოკვლევებმა, არა მხოლოდ აჩვენა, რომ დისკოს ენა იმდროინდელი ქართული _ კოლხურია, არამედ მან კრეტას დაუკავშირა კორიბანტები და მათი კირბები, ერთმანეთთან დააკავშირა კრეტელი, ლემნოსელი და სამოთრაკიელი კორიბანტები; ენაზე, რომელზეც ისინი ლაპარაკობდნენ, აგრეთვე საუბრობდნენ მინოსის კოლხი მეუღლე პასიფაე, კოლხეთის მეფე აიეტი, მისი ქალიშვილი მედეა და ოდისევსის მომაჯადოებელი კირკე ……კრეტელებს შეუძლიათ იოცნებონ იმ დროზე, როდესაც ისინი მსოფლიოს ლიდერები იყვნენო, დაასკვნის ტ. კაფანტარისი.

ეჭვგარეშეა, რომ გ. კვაშილავას მიერ თითქმის ოთხი ათასწლეულის სიძველის უნიკალური ტექსტის ამოკითხვას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს როგორც საქართველოს კულტურისა და რელიგიის, მისი ისტორიისათვის, ისე იმ გავლენის შესწავლისათვისაც, რომელიც პროტო-ქართველურ კულტურას ჰქონდა ევროპულ კულტურაზე.

ისღა დამრჩენია საგანგებოდ ვახსენო დოქტ. ჰერბერტ ძებიში, ავსტრიელი მკვლევარი, ვინც პირველმა გამოთქვა ფესტოსის დისკოს კოლხურ-იბერიულ ენაზე წაკითხვის ვარაუდი. იბერიულ-კოლხურ ენას მან რამდენიმე წიგნი უძღვნა, თავისი მოსაზრება ფესტოსის დისკოს პროტო-ქართველურ ენაზე წაკითხვის თაობაზე მან ბუდაპეშტის “ირენე”-ს საერთაშორისო კონგრესს მოახსენა 1988 წელს; აგრეთვე მოხსენებით გამოვიდა კრეტოლოგთა კონგრესზე 1991 წელს კრეტაზე; მიკენოლოგთა საერთაშორისო კონგრესზე რომში 1991 წელს, ჩამოსული იყო საქართველოშიც, ვანში.

ჰერბერტ ძებიშმა შექმნა კომპიუტერული პროგრამა, რომელშიც შეეძლო ნებისმიერი ენის ჩასმა და ამ ენების მასალის შედარება დისკოს ნიშანთა განაწილებისათვის. მან სცადა ბიბლიის ებრაული, ძველი სლავური, აღმოსავლური და სხვა ენებიც, მაგრამ არცერთმა არ “უპასუხა” პროგრამას. მოგვიანოდ მან ამ პროგრამაში ჩასვა პროტო-ქართველური და მისი პროგრამა ამოქმედდა! თავისი სიცოცხლის ბოლო წლები მან მოანდომა ძველი ქართულის შესწავლას. ჰერბერტ ძებიში გარდაიცვალა 1993 წელს.

ჰ. ძებიშის ვარაუდმა, ცხადია, დიდი გავლენა მოახდინა მაშინ 16 წლის გ. კვაშილავაზე.

დღეს ჩვენ მდლობას ვუხდით ჰერბერტ ძებიშის ვაჟს, დოქტორ ჰერმან ძებიშსა (ავსტრია) და დოქტორ იოხენ ციგენფუსს (ავსტრია) _ ისინი დაგვეხმარნენ რეალობად ქცეულიყო ჩვენი მონაწილეობა ფესტოსის დისკოსადმი მიძღვნილ საერთაშორისო კონფერენციაში.

ასევე მადლობას ვუხდით ბ-ნ ლუკა ჩაჩიბაიას (დიდი ბრიტანეთი), ბ-ნ ნოდარ გაგუას (რუსეთი); აქვე მადლიერებით მოვიხსენიებთ ქ-ნ ნინო დარასელს, რომელმაც ყურადღება მიგვაქცევინა კონფერენციის ჩატარების სავარაუდო გეგმაზე. მადლობას მოვახსენებთ, აგრეთვე დოქტ. ნანი ჭანიშვილს მრავალმხრივი მხარდაჭერისათვის.

და ბოლოს, შემდგომ წარმატებებს ვუსურვებ გია კვაშილავას, რომელმაც კიდევ დიდი შრომა უნდა გასწიოს იმისათვის, რომ…წარმატებულ დასასრულამდე მიიყვანოს A ხაზოვანისა და კრეტული იეროგლიფების შესწავლა.

 

***

გია კვაშილავა “ფესტოს დისკოს” ქართველური წარმოშობის შესახებ. სამება. 2009 წლის ნოემბერი.

 

***

 

Nugzar B. Ruhadze – “Stones that Speak”

 

27 April 2011

‘Stones that Speak’

Robert D. Morritt epigraphs his opus with Percy Shelley’s inquisitive observation: “We are all Greeks. Our laws, our religion, our arts, have their root in Greece.”

‘Stones that Speak’ is a recent addition to the world book market which is one of those that make a historical tour of language and cultural influences. It is a real treat for a reader with a specific interest in the world’s Hellenistic heritage. Exclaims Morritt in his introduction – ‘What would that piece of clay say if it could speak!’ According to the author, archeological excavations, archaic languages and Myths are explored, together with what appear to be archaic Cretan relations as far away as the Black Sea region.

Our special interest goes to the enigma of the Phaistos Disc which is revisited in Moritt’s outstanding edition in the light of new findings. And one of those new findings belongs to Dr. Gia Kvashilava – the Georgian scientist, PHD and an elected academician, living in Tbilisi, republic of Georgia. He is a graduate of a special school of physics and Mathematics and the Tbilisi State University. Kvashilava has worked nearly 28 years on deciphering the world’s first printed document the Phaistos Disc found on the Crete. His efforts in deciphering Linear and Cretan hieroglyphic scripts are widely presented in Robert Morritt’s book ‘Stones that Speak’. The author underlines that Gia Kvashilava has deciphered the Phaistos Disc into Colchian (Proto-Kartvelian language). The text is proved to be a hymn and prayer to Anatolian Mother Goddess Nenana and is printed in the Colchian Goldscript. He presented his paper to the International Conference in London, England November 1st of 2008 on the occasion of then 100th anniversary of the discovery of the Phaistos Disc. That was the first time this work had appeared in book form other than briefly cited in magazines in Georgia and in Minerva magazine.

History of the Phaistos Disc is very well known to the civilized world. It is mentioned in almost every functioning encyclopedia.  Phaistos Disc was discovered on the 3rd July of 1908 by Italian archeologist Luigi Pernier on the island of Crete, in Phaistos near Hagia Triada on the south coast of Crete. It was found in building 101 of the Minoan Palace-site of Phaistos in the main cell of an underground ‘temple depository’. The basement cells were only accessible from above and were covered with a layer of fine plaster found in a rich deposit of black earth and ashes mixed with rich black earth and bovine bones. It appeared that the site collapsed as a result of an earthquake which occurred in 1628 during the Santorino volcano explosion. Luigi Pernier reported that the disc was located in a Middle Minoan undisturbed context. The disc is a clay plate of 6 inches (approximately 16 cm) in diameter, and weighs 380 grams. On both sides of the disc, on yet wet clay, 63 composite words are printed in the form of a spiral with 244 golden matrixes of pictorial signs. There are only 48 pictorial signs that are often imprinted in different angle. The disc is kept in the archeological museum of Heraklion, the main port of Crete, Greece.

Dr. Kvashilava’s long time research and study of Kartvelian/Georgian languages enabled him to draw conclusions that the origin of the Phaistos disc is Kartvelian Georgian known as Colchian, from which the present Georgian ‘Mingrelian-Laz’ language is derived. 

Gia Kvashilava’s paper presents the information on deciphering by the author of the complete text of the four-thousand year old first imprinted religious-literary document – the Phaistos Disc. The document is already widely known in the world which says that the text of the Disc is written in the ancient Colchian, in its Cretan dialect, and the Disc is the oldest European religious and literary document, a verse of hymn.

The Georgian scientist’s biography, his portrait and the description of his now well-known paper are presented in Robert D. Morritt’s book (Cambridge Scholars Publishing, copyright 2010) ‘Stones that Speak (pages 227 -231).

The author also presents widely the history of the Colchis (the Classical Age), saying that Colchis in ancient times was situated in the present day Georgian provinces of Mingrelia, Imereti, Guria, Racha and Apkhazeti (Abkhazia).

The country of Colchis has always been identified with Georgia by the world scholars of antiquity – and it is what today is known as Georgia to the entire world. 

 

http://georgianjournal.ge/

 

***

 

Phaistos, the Minoan Palace of Phaistos

 

Phaistos, or more correctly the Minoan Palace of Phaistos, is located in the Messara Plain in south-central Crete, 55 kilometres south of Heraklion and a short distance from the archaeological site of Agia Triada, the archaeological site of Gortys and Matala.

Phaistos is one of the most important archaeological sites in Crete, with many thousands of visitors annually. Phaistos is “Φαιστός” in Greek and you may find it also written as Phaestos, Faistos or Festos.

The Minoan palace of Phaistos corresponds to a flourishing city which arose in the fertile plain of the Messara in prehistoric times, from circa 6000 BC to the 1st century BC, as archaeological finds confirm.

Phaistos Minoan Palace, aerial photo

Phaistos, history

The history of the Minoan palace of Phaistos, like that of the other Minoan palaces of Crete, is a turbulent one:

The first palace of Phaistos was built in circa 2000 BC. Its mythical founder was Minos himself and its first king was his brother Radamanthys.

In 1700 BC a strong earthquake destroyed the palace, which was rebuilt almost immediately. However, Phaistos was no longer the administrative centre of the area, an honour which passed to neighbouring Agia Triada. Phaistos continued to be the religious and cult centre of south Crete.

In 1450 BC there was another great catastrophe, not only in Phaistos but across the whole of Crete. The city of Phaistos recovered from the destruction, minted its own coins and continued to flourish for the next few centuries until the first century BC, when it was destroyed by neighbouring Gortys.

Phaistos excavations

The first excavations in the wider area of Phaistos were undertaken in 1900 by the Italian Archaeological School under Federico Halbherr and Luigi Pernier, continuing after the Second World War under Doro Levi. Most of the buildings visible today belong to the Neopalatial period (1700 – 1450 BC). Unlike Knossos, there have been no efforts at restoration but only conservation.

http://www.explorecrete.com/archaeology/phaistos.html

 

***

 Stones That Speak

Stones that Speak

By

Robert D. Morritt

 

 

“Thus speak the stones, when all other things are silent”

—Linnaeus

Cultures and theories examined from the dawn of lithic history.

Early trade routes and Archaeological discoveries

Cryptological decipherment of archaic languages

Linear A and Linear B Script.

Kober, Ventris and Chadwick the ‘codebreakers’

A rich Society that disappeared abruptly

Emphasis on early Crete and Greek presence in the Black Sea

The Phaistos Disc revisited in the light of new information

Giving the paradox of Colchian, Elamite and ‘other’ origins

A Historical and Linguistic Tour of language and cultural Influences

Robert D. Morritt

 

INTRODUCTION

Image of "Robert D. Morritt"As a child, whenever I saw ancient words on a clay or stone tablet, in The local Museum. I would wonder, what did the inscription mean? How did these people sound when they talked?

What would that piece of clay say? if it could speak!

The ‘enigma’of the Phaistos Disc is revisited here in the light of new findings. Each person makes a strong case based on their own interpretation of the origin of the symbols on the disc.

I revisit Kober,Ventris, Chadwick and Bennett. The cryptologists who pioneered the decipherment early scripts, paving the way for us to understand the language and culture of these early societies.

Archaeological excavations, archaic languages and Myths are explored, together with what appear to be archaic Cretan relations as far away as the Black Sea region.

If this book enthuses just one person to forge ahead to uncover new information to allow “The Stones to Speak” I will be satisfied.

I thank those for their kindness in allowing me to share their knowledge.

—Robert D. Morritt

“SPEAK, ye stones, I entreat! Oh speak, ye palaces lofty!”

—Goethe

OLD WELSH PROVERB

Nid rhy hen neb I ddysgu

(There’s none too old to learn.)

 

CRETE – THE MINOAN PERIOD – OVERVIEW

After 1450 BCE, the Achaeans had established themselves in Crete, a very archaic form of Greek was used as the official language.  

This is the language evidenced in Linear B texts (Deciphered by Michael Ventris) Earlier Minoan language was still spoken together with the language of the Eteocretans. Eteocretan language occurred earlier. Eteocretan inscriptions discovered in East Crete, dated from the 6th and 5th centuries BC.Homer was aware that the inhabitants of Crete were divided into a number of tribes, and mentioned the names of five the Pelasgians, the Eteocretans, the Kydonians, the Achaeans and the Dorians he mentioned that each spoke its own language. He emphasized how densely populated Crete was, having ninety cities, mentioning some of them, such as Knossos, Phaestos, Gortys, Lyttos, Kydonia, and Rhytion.

Excavation has revealed many Minoan sites, four of which were “Palace” centres, those known apart from Knossos and Phaestos, are situated at Malia and Zakros.

Evans divided the Minoan age chronologically, on the basis of pottery, into “Early Minoan”.

“Middle Minoan”and “Late Minoan” These eras are further subdivided, e.g. Early Minoan I, II, III (EMI, EMII, EMIII). another dating system, proposed by the Greek archaeologist Nicolas Platon, a Greek archaeologist proposed a dating system based on on the development of architectural complexes known as “palaces” at Knossos, Phaistos, Malia, and Kato Zakros, and divided the Minoan period into Prepalatial, Protopalatial, Neopalatial, and Post-palatial periods.

The oldest evidence of inhabitants on Crete are preceramic Neolithic farming community remains. Dating to approximately 7000 BCE. A comparative study of haplogroups of modern Cretan men showed that a male founder group from Anatolia or the Levant, is shared with the Greeks.

The beginning of the Bronze Age in Crete, around 2600 BC marked the beginning of Crete as an important center of civilization.

At the end of the MMII period (1700 BCE) there was a large disturbance in Crete, probably an earthquake, or possibly an invasion from Anatolia. The palaces at Knossos, Phaistos, Malia, and Kato Zakros were destroyed. But with the start of the Neopalatial period, population increased again, the palaces were rebuilt on a larger scale and new settlements were built all over the island. This period (the 17th and 16th centuries BC, MM III / Neopalatial) represents the apex of the Minoan civilization. The Thera eruption occurred during LMIA (and LHI).

On the Greek mainland, the Helladic period of culture was contemporary; Late Helladic IIB (LHIIB) began during LMIB, showing independence from Minoan influence. LMIB ware has been found in Egypt under the reigns of Hatshepsut and Tuthmosis III. At the end of the LMIB period, the Minoan palace culture failed catastrophically. All palaces were destroyed, and only Knossos was immediately restored— although other palaces, such as Chania, sprang up later in LMIIIA. Either the LMIB/LMII catastrophe occurred after this time, or else it was so bad that the Egyptians then had to import LHIIB instead, but this hypothesis has not been tested. A short time after

A short time after the LMIB/LMII catastrophe, around 1420 BC, the palace sites were occupied by the Mycenaeans, who adapted the Linear A Minoan script to the needs of their own Mycenaean language, a form of Greek, which was written in Linear B. The first such archive anywhere is in the LMII-era “Room of the Chariot Tablets”. the latest Cretan archives date to LMIIIA (contemporary with LHIIIA).

During LMIIIA:1, Amenhotep III at Kom el-Hatan took note of k-f-t-w (Kaftor) as one of the “Secret Lands of the North of Asia”. Also mentioned are Cretan cities such as Aμνισός (Amnisos), Φαιστός (Phaistos), Κυδωνία (Kydonia) and Kνωσσός (Knossos) and some toponyms reconstructed as belonging to the Cyclades or the Greek mainland. If the values of these Egyptian names are accurate, then this pharaoh did not privilege LMIII Knossos above the other states in the region. After about a century of partial recovery, most Cretan cities and palaces went into decline in the 13th century BC (LHIIIB/LMIIIB). Knossos remained an administrative center until 1200 BC; the last of the Minoan sites was the defensive mountain site of Karfi a refuge site which displays vestiges of Minoan civilization almost into the Iron Age.

 

CRETE – CHRONOLOGICAL SUMMARY

  

Prior to 1580 B.C .E.. the dates in the summary must be regarded as merely provisional, and the margin of possible error is wide. The tendency on the part of the Cretan explorers has been to accept in the main the Berlin system of Egyptian dating in preference to that advocated by Professor Flinders Petrie (‘Researches in Sinai, pp. 163-185), on the ground that the development of the Minoan culture can scarcely have required so long a period as that given by the Sinai dating. It must be remembered, however, that the question is still unsettled, and that the longer system of Professor Petrie must be regarded as at least possible.

 

 

 

MINOAN RELIGION -MOTHER GODDESS

 

 In Minoan times the chief object of worship was a goddess,a Nature Goddess, a Great Mother ποτνια θηρων, the Lady of the Wild Creatures, was the source of all life, higher and lower, its guardian during the period of its earthly existence, and its ruler in the underworld. She was a goddess alike of the air, the earth, and the underworld, representations of her have survived in which her various attributes are expressed. As goddess of the air, she is represented as a female figure crowned with doves; as goddess of the underworld, her emblems are the snakes, which we see twined round the faïence figure at Knossos, or the terra-cotta in the Gournia shrine. Her figure is often seen upon seals and gems, standing on the top of the rock or mountain, with guardian lions in attendance, one on either side, and sometimes with a male votary in the background.

When the later Greeks came into the island and found this deity in possession, she became identified, in the various aspects of her manysided nature, with various goddesses of the Hellenic Pantheon. Foremost and specially she became Rhea, the mother of the gods, who had fled to Crete to bear her son Zeus. Otherwise she was Hera, the sister and the spouse of Zeus, and in this case the story of the marriage of the great goddess and the supreme god probably represents the fusion of religious ideas on the part of the two races, the conquerors taking over the deity of the conquered race, and uniting her with the Sky God whom they had brought with them from their Northern home. She also survived as Aphrodite, as Demeter, and, in her capacity as Lady of the Wild Beasts, as Artemis.

The suggestion of the association of Zeus with the Minoan goddess may have been given to the Northern conquerors by a feature of the Cretan religion which they found already in existence. On certain seal impressions and engraved gems there are indications that the great Nature Goddess was sometimes associated with a male divinity. This being, however, seems to have occupied an obscure and inferior position. In most of the scenes in which he is represented he, is either in the background, or reverentially stands before the seated female divinity. 

It would appear that the Achæans appropriated this insignificant god as the representative of their own Zeus, attributed to him birth from the Great Goddess in her own cave-sanctuary of Dicte, and endowed him with many of the attributes which she had formerly possessed, including the Double Axe emblem of sovereignty, so that in Hellenic times the supreme deity of the island was always the Cretan Zeus, Zeus of the Double Axe, though in reality he was no Cretan god at all, or at best a secondary divinity, dressed in borrowed plumes and with greatness thrust upon him.

 

Shrines – Offerings

A fragmentary fresco found at Knossos, representing one of the pillarshrines where the Great Goddess was worshipped in her emblems of the sacred pillars. The structure consists of a taller central chamber, with a lower wing on either side of it. The material of built of wood wood, decorated in certain parts with chequer-work in black-and-white plaster. The building rests on large blocks of stone, immediately above which in the central chamber comes a solid piece of building, adorned first with the chequer-work, and then, above this, with two half-rosettes bordered with kuanos. Over this rises the open chamber of the shrine, which contains nothing but two pillars of the familiar Minoan-Mycenæan type, tapering downwards from the capitals. These rise from between the sacred horns, which occur in practically every religious scene as emblems of consecrationThe lower chambers on either side contain each a single pillar, again rising from between the horns of consecration. A Minoan lady, dressed in a gown of bluish-green, sits with her back to the wall of the right-hand lower chamber, and the scale of the shrine is given by the fact that, her seat being on the same level as the floor of the chamber, her head is in a line with the roof beam which rests on the capital of the sacred pillar.

An act of worship in was sacrifice. The bull was offered to the goddess. In a scene from the Hagia Triada sarcophagus, a bull is being sacrificed, and his blood is dripping into a vessel placed beneath his head. Behind is a figure of a woman, with hands are stretched out, presumably to hold the cords with which the victim is bound. There are two scenes in which the vessel into which the offering is being poured stands between two sacred Double Axes with birds perched upon them; in the other the libationvessel stands upon an altar with a Double Axe behind it, offerings were of milk and honey, sweet wine, and water.

 

Minoan Monarchy and Deities

The relation of the Minoan King to the religion of his country is a point of some interest, though the facts are scarcely known to afford ground for more than one to surmise.

The structure of the palace at Knossos gives evidence of the importance of the part which he played in spiritual matters, and of the intimate connection which existed in the Minoan, as in so many other ancient faiths, between Royalty and Religion. Religious shrines and altars in the palace were evident within the Royal dwelling. The Kings and Queens of Knossos were Priest-Kings and Priest-Queens, the heads of the spiritual as well as of the material life of their people; and it is not at all unlikely, from what is known of the religious views of other ancient peoples, that the Priest-King was looked upon as an incarnation of divinity.

 

The Minotaur legend

 ‘The mythical monster of Crete,’ ‘The bull-headed Minotaur. Behind the legend of Pasiphae, made monstrous by the misunderstanding of immigrant conquerors, it can scarcely be doubted that there lurks some sacred mystical ceremony of ritual wedlock (ιερος γαμος) with a primitive bullheaded divinity. The ritual of the bull-god in Crete, it consisted in part of the tearing and eating of a bull, and behind is the dreadful suspicion of human sacrifice’.

The actual evidence found on Minoan sites for the existence of a bullheaded divinity is slight, a seal-impression from Knossos, representing a monster who bears an animal head, possibly a bull’s, upon a human body, and who is evidently regarded as divine, since he is seated and reverently approached by a human worshipper; the relationship of this monstrous divinity in relation to other objects of Minoan worship is not apparent.

The Bull-grappling, which was a constant a feature of the palace sports, had a deeper significance, and was in reality part of the ceremonial associated with the worship of the Cretan bull-god. 

 

Minoans beyond Crete

Minoans were traders, and their cultural contacts reached far beyond the island of Crete, to Old Kingdom Egypt, to copper-bearing Cyprus and the Syrian coasts beyond, and to Anatolia-Minoan techniques and styles in ceramics.. Thera, Minoan “colonies” appeared at first at Kastri on Cythera, the birthplace for Greeks of Aphrodite, an island close to the Greek mainland that came under Minoan influence in the mid-third millennium (EMII) and remained Minoan in culture for a thousand years, until Mycenaean occupation in the thirteenth century.. The Minoan strata there replace a mainland-derived culture in the Early Bronze Age, the earliest Minoan settlement outside Crete.

The Cyclades were in the Minoan cultural orbit, and, closer to Crete, the islands of Karpathos, Saros and Kasos, also contained Minoan colonies, or settlements of Minoan traders, from the Middle Bronze Age (MMI-II); most of them were abandoned in LMI, but Minoan Karpathos recovered and continued with a Minoan culture until the end of the Bronze Age. There was a Minoan colony at Triandra on Rhodes. Some localities were close to trading routes in the case of the Neopalatial site of Kato Zakro, it is located within 100 metres of the modern shore-line, situated within a bay. It had a large number of workshops and the richness the Site materials indicate a potential trading area (import and export).Minoan cultural influence indicates an orbit that extended not only throughout the Cyclades (so-called Minoanisation), but in locations such as Egypt and Cyprus. Late Minoan I (LMI) stonework exists at Amman.

In fifteenth-century tomb paintings at Thebes a number of individuals depicted appear to be Minoan in appearance, bearing gifts. Inscriptions record these people as coming from Keftiu, or the “islands in the midst of the sea”, and may refer to gift-bringing merchants or officials from Crete. In late 2009, a Minoan style fresco was discovered during excavations of the Canaanite palace at Tel Kabri, In Israel.

 

 THE FIRST CRETAN KINGS –MYTHIC SOURCE

Throne Succession in Crete

The first Cretan kings were Archedius, Gortys and Cydon They were all sons of Tegeates, who founded Tegea in Arcadia. Tegeates was a son of the impious Lycaon, who lived at the time of The Flood (see Mythical Chronology). The three brothers emigrated from Arcadia to Crete, and it is said that the city Gortyna was named after Gortys, and Cydonia after Cydon.

After them, Dorus ‘s son Tectamus sailed to Crete with Aeolians and Pelasgians, becoming king of the island. During the time when he was king of Crete, Zeus carried off Europa from Phoenicia. Tectamus son Asterius married Europa and became king, being succeeded in the throne by Minos, son of Zeus and Europa.

After Minos, his son Lycastus became King being succeeded by his own son, the more famous Minos. But some affirm that Minos was son of Zeus and Europa. During his reign, Crete had conflicts with Athens and Megara, which are reflected in the stories of the Minotaur, the abduction of Ariadne by Theseus, and the story of Nisus. The architectural creations of Daedalus (the Labyrinth, the Wooden Cow, the Dancing-Floor for Ariadne) are from this time. Minos died in Sicily killed by King Cocalus, or by the daughters of this Sicilian king.

Minos was succeeded by Idomeneus, who became leader of the Cretans during the Trojan War. At his return from Troy, he was driven out of Crete by the usurper Leucus. Because of the intrigues of Nauplius (see Agamemnon), Idomeneus ‘s wife Meda became the lover of Leucus while her husband was fighting at Troy. But, as it is told, Leucus killed her along with her daughter by Idomeneus, Clisithyra, and detaching ten cities from Crete, made himself ruler of them. So when Idomeneus, returning from the Trojan War, landed in Crete, Leucus drove him out.

 

http://www.c-s-p.org/flyers/978-1-4438-2162-9-sample.pdf

 

                          

Advertisements

4 Responses to “● ფესტოსის დისკო”

  1. dato said

    dzalian momecona gamokvleva karibjeshi cavikitxe.albanuri enis mere udidesi gamokvlevaa.ufali shegeciot

    Like

  2. mainteresbs, saqarTvelo ratom dums am mniSvnelovani gamokvlevis taobaze. amdeni ucxouri gamoxmaurobebis fonze. Cans, rom Cvenis xelisuflebas naklebad ainteresebs qarTuli damweroba saidan modis da ra istoriis mqonea, es rom yofiliyo inglisur damwerlobaze, ufro meti aJiotaJi eqnebodaT. xom atyobT ,,ucxo samoselSi” arian gaxveulebi. batono gia, tqven meti aqtiuroba gmarTebT,, presiT mainc iaqtiureT, raTa met sazogadoebas miawvdinoT..
    rogorc bevri sxva ram, es faqtic Zalian mikvirs xelisuflebis mier uyuradRebod datovebisa.
    batono gia, ,,sanTel-sakmeveli Tavis gzas ar dahkargvs” da Tqvens gamokvlevebs momdevo Taobebi mainc dagifasebenT.
    gasaocari niWis patroni brZandebiT. ciala.

    Like

  3. Howdy! I simply want to give a huge thumbs up for the nice
    information you have here on this post. I can be coming again to your blog
    for more soon.

    Like

  4. 1. ენის დადგენა უნდა ემყარებოდეს სერიოზულ გათვლებს და არა რწმენას, და აუცილებლად უნდა დასაბუთდეს. სავსებით დასაშვებია, რომ მინოსურ კრეტაზე გავრცელებულ ენებს ჰქონოდათ გარკვეული კავშირი ქართველურ ან იბერიულ-კავკასიურ ენებთან, მაგრამ “ფესტოსის დისკოს ენის” გამოსავლენად არანაირი ობიექტური საფუძველი არ არსებობს.
    2. ნიშნის შემოტრიალებით მისი ფონეტიკური მნიშვნელობის შეცვლა არ დასტურდება სხვა ძველ დამწერლობებში. ამ გონებამახვილური დაშვებით ავტორი ხელს იხსნის ტექსტის ისე წასაკითხად, როგორც თვითონ სურს.
    3. და რას წარმოადგენს მის მიერ აღდგენილი ტექსტი. რატომ არის იგი “კოლხური”. “ტექსტში” ვხვდებით ბევრ ისეთ სიტყვას, რომლებიც ან საერთოდ არ განეკუთვნება ქართველურ ენობრივ სამყაროს, ან მასში მხოლოდ რამდენიმე საუკუნის უკან (შემდეგ) მოხვდა სხვა ენიდან და, შესაბამისად, ვერაფრით ვერ იქნებოდა დაახლოებით ოთხი ათასი წლის წინანდელ “კოლხურში”. ლ/ გორდეზიანი. (ნეტამც მართლა ასე იყოს).

    ამით ყველაფერია ნათქვამი. ეთნოგრაფიულად ასეთი ნიშნები არ დასტურდება ლაზეთში და მით უფრო დასავლეთ საქართველოში (35 წელია პიქტოგრამებზე ვმუშაობ). კიდევ სიმბოლო-ნიშნებს წესიერად უნდა ,,დანახვა”. ე.წ. ,,დედალი ლომია” (ჯილო) თუ საერთოდ სხვა ცხოველის თავია გასარკვევია და მარტო თავი რატომაა?. კიდევ ,,ბოშეფი” (ბავშვი , ჭაბუკი) თავია გამოსახული და ბავშვის და მოზარდის თავი ნამდვილად არაა. კიდევ ხმელთაშუაზღვისპირეთის ძველ პალეოგრაფიაში ღვთაება ,,თარხონი” ან ,,ნანა” ღვთაება არსად არ ფიქსირდება. საერთოდ ძველ დამწერლობებში სადაც ღმერთებს ტექსტებს უძღვნიდნენ ორი ღვთაება ერთად არსად არ ფიქსირდება, ერთ ტექსტში (არ იყო მიღებული). ასეთ ,,წაკითხვაში” ბევრი დაუშვებელი ვერსიაა და სპირალიც ნაპირიდან შუაგულისკენ არის დახაზული და ნიშნების ,,სახეები” ასევე მარჯვნივ არის უფრო გამოსახული, სპირალზე ამაზე შეგიძლიათ ექსპერიმენტიც ჩაატაროთ თვითონ. დამიკავშირდით და აგიხსნით კ. კრეტაზე ვარ ნამყოფი და იქაური ეთნოკულტურა კიდევ ინახავს სპირალის ახსნას. პატივისცემით გიორგი 577453481

    Like

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s