Iberiana – იბერია გუშინ, დღეს, ხვალ

სოჭი, აფხაზეთი, სამაჩაბლო, დვალეთი, ჰერეთი, მესხეთი, ჯავახეთი, ტაო-კლარჯეთი იყო და მუდამ იქნება საქართველო!!!

• Кровавый март 56-го

***

Арчил Бежанишвили

Тбилиси: Кровавый март 56-го

9 марта 1956 года – одна из самых трагических и окутанных тайной дат в истории советской Грузии. Полвека назад в республике вспыхнули массовые волнения, вызванные развенчанием культа личности Сталина на ХХ партсъезде. Усмирение недовольства силами внутренних войск повлекло за собой смерть десятков мирных граждан.

Отмечали годовщину смерти Сталина

Все началось 5 числа, в очередную годовщину смерти Сталина. Сотни горожан стали собираться в тбилисском парке на набережной Куры у «Сухого моста», где стоял памятник «отцу народов». Они возлагали венки, декламировали стихотворения, посвященные любимому вождю, и критиковали Никиту Хрущева, выступившего две недели назад на ХХ съезде КПСС с речью о культе личности Сталина. Похожие по сюжету события разворачивались в те дни в Гори, Кутаиси, Батуми и других городах Грузии. Вызваны они были ходившими в республике слухами о том, что выступление Хрущева на съезде было направлено не только против Сталина и Лаврентия Берия, но и против всего грузинского народа. Текст хрущевского доклада не был опубликован, и поэтому распространялись самые различные слухи, в большинстве своем не имевшие ничего общего с правдой.

– Это было выражение массового народного возмущения и выступление в поддержку «доброго имени и чести» знаменитого земляка, которое приобрело политический характер, – говорит профессор кафедры истории Грузии Тбилисского государственного университета Вахтанг Гурули. – Надо учитывать, что Сталин воспринимался и воспринимается в Грузии как бы в двух ипостасях – как грузин и как создатель коммунистической империи. Если в первой он выглядит как положительный герой своего народа, то во второй практически абсолютным большинством воспринимается отрицательно – ведь грузинский народ пострадал от сталинских репрессий ничуть не меньше других народов страны Советов.

На митинге было много студентов и школьников

…С каждым часом митингующих у памятника становилось все больше и больше. Прибывали люди из разных районов Тбилиси, из пригородов. Было много молодежи – студентов и старшеклассников.

Рассказывает очевидец тех событий, заслуженный журналист Тенгиз Гамкрелидзе: «В самом центре Тбилиси, на площади Ленина, спонтанно возник другой митинг. Позже сюда из Гори привезли двух актеров, загримированных под Ленина и Сталина, и весь день развозили их от одного памятника к другому, заставляя обниматься и целоваться. Из толпы им периодически кричали: «Ну-ка обнимитесь!» И они приветствовали друг друга и обнимались. Вот такой присутствовал комический момент».

6, 7 и 8 марта митинги продолжались днем и ночью. Обстановка постепенно накалялась. С нарастанием митинговых страстей появлялись новые лозунги. Если вначале лозунги были чисто сталинистскими, коммунистическими типа «Сталин – наше знамя!», «Да здравствуют партия, Ленин и Сталин!», то позднее послышались крамольные требования об отставке политбюро ЦК, лозунги о свободе и независимости, об отделении Грузии. Следует учесть, что все это происходило 50 лет назад, когда и думать о таких категориях считалось преступным.

Кто-то крикнул, что стреляют холостыми и бояться нечего

До 9 марта официальные власти и милиция были словно парализованы. Более того, некоторые сотрудники МВД появлялись на улицах с плакатами, скандируя при этом «Ленин! Сталин!» А 9-го утром на митинге на площади Ленина выступил первый секретарь ЦК компартии Грузии Василий Мжаванадзе. Он начал речь по-русски, но по требованию митингующих перешел на грузинский язык, которым плохо владел. В основном он призывал собравшихся разойтись, дал кое-какие обещания и поспешно скрылся в здании ЦК. В тот же день местные газеты вышли с «положительными» статьями о Сталине – это было одно из требований митингующих в самом начале. Но теперь народ этим уже не довольствовался.

Своими воспоминаниями с читателями «Собеседника» делится еще один участник тех событий – Отар Урушадзе:

– Вечером девятого числа на митинге прозвучало предложение отправить на Центральный телеграф, называемый в народе Домом связи, несколько человек, чтобы они послали телеграмму протеста в Москву и поздравительную телеграмму к дню рождения верному другу Сталина – Молотову. Были, говорят, и другие адресаты телеграмм, вплоть до ООН… Группа молодых людей направилась на проспект Руставели, где находился телеграф. К этому времени все стратегические объекты города были заняты внутренними войсками. Конечно, никаких телеграмм ребятам послать не позволили. Их задержали. Узнав об этом, часть митингующих толпой двинулись к проспекту Руставели – освобождать задержанных. С двумя своими одноклассниками я шел в первых рядах. Перед Домом связи солдат не было, и мы зашли внутрь здания. Но за дверью главного входа уже стояли вооруженные автоматами люди…

Трупы сбрасывали в темные воды Куры

– Когда раздались первые, похожие на громкие хлопки звуки, я сразу и не понял, что стреляют, – говорит Тенгиз Гамкрелидзе. – Я стоял у ограды Александровского сада, в 50 метрах от Дома связи. Кто-то крикнул, что, мол, стреляют холостыми и бояться нечего. Но вот на проезжей части проспекта упал один человек, потом другой, и вновь раздался теперь уже устрашающий крик: «Ложитесь, а то всех перебьют!» Стрельба, в основном одиночными, продолжалась минут 8–10. Послышались стоны, зов о помощи. Откуда-то появились, наверное, специально приготовленные для такого случая грузовики. В них погрузили убитых и раненых и «организованно» вывезли.

К несчастью, на этом все не закончилось. Армейские части спустились к парку на набережной, где проходил митинг, и устроили настоящую бойню. Расправа там была жестче и кровопролитней. Десятки трупов без лишних церемоний сбрасывали в темные воды многое видавшей Куры. Морги города были переполнены, многих той же ночью захоронили в общей могиле, и спустя некоторое время родственникам с трудом удалось получить разрешение на перезахоронение тел…

Сколько же человек было убито в тот кровавый мартовский вечер в Тбилиси?

Точных данных нет и по сей день. По признанию члена экспертной комиссии по эпизоду у телеграфа, некоего Матиашвили, на проспекте Руставели погибли около 25 человек, в основном старшеклассники и студенты, а по событиям в парке экспертизу решено было вообще не проводить (?!). По мнению историка Вахтанга Гурули, число жертв карательной армейской операции на набережной составляет от 100 до 120 человек.

Можно ли было завершить эти митинги мирно, без крови? Наверное, да, но тогдашнему руководству надо было напугать народ и тем самым пресечь в корне начавшиеся в отдельных местах (до тбилисских явлений уже были студенческие бунты в Свердловске, Томске, других городах) и вполне возможные во многих уголках СССР последующие народные выступления. И решение было принято – на самом верху, в Кремле, но кем именно, до сих пор неясно. Как до конца неясно и то, кто командовал военной операцией против собственного народа. Называются фамилии генералов Железникова, Федютинского…

Вот как оценивает мартовские события 56-го года Коба Имедашвили, доктор наук, бывший советник экс-президента Эдуарда Шеварднадзе:

– Это была демонстрация, участники которой начали свое выступление, защищая поруганное имя Сталина. Но потом все вылилось в манифестацию в защиту уязвленного национального самолюбия. Ни тогда, ни сейчас я не разделяю чувств демонстрантов, но с позиции сегодняшнего дня смотрю на пролитую там кровь как на невинную…

После событий секретарем ЦК комсомола республики стал Шеварднадзе

Интересна роль самого Шеварднадзе в тех событиях полувековой давности. В то время он был лидером комсомольской организации города Кутаиси. А через несколько месяцев довольно неожиданно стал секретарем ЦК комсомола республики. Некоторые и сейчас убеждены, что это итог «правильного» поведения Эдуарда Амвросиевича в те дни и тбилисские события стали своеобразным Тулоном в его карьере…

Буквально на следующий день после трагической развязки орган ЦК КП Грузии, газета «Заря Востока», вышла с редакционной статьей об антибольшевистском и националистическом характере массовых выступлений народа. Более того, в статье утверждалось, что это был хорошо спланированный и подготовленный бунт с активным участием… турецких спецслужб (?!). К счастью, эта версия лопнула как мыльный пузырь, и за ней не последовало никаких репрессивных мер. Почти никаких. Был арестован (и через несколько дней выпущен на свободу) лишь один человек по фамилии Мирианашвили, который возглавлял художественную самодеятельность Грузинского политехнического института…

В истории кровавой мартовской драмы 56-го года, увы, и сегодня остается немало тайн, еще подлежащих разгадке. Мне кажется, что этот груз достался нам в наследство как от тех непрозревших и невинных, кто пал на улицах Тбилиси, протестуя против поруганного имени «вождя народов», так и от тех, кто был посмертно реабилитирован после секретного доклада Хрущева на ХХ съезде КПСС. А пока то, что произошло ровно 50 лет назад в столице Грузии, остается в памяти многих людей незарубцевавшейся раной…

газета “Собеседник”, Москва

* * *

სისხლიანი ფურცლები: 1956 წლის 9 მარტი

XX ყრილობაზე პიროვნების კულტის მავნე შედეგების თაობაზე ნ. ხრუშჩოვის მოხსენება პრესაში არ გამოქვეყნებულა. მოხსენება სტალინის მოღვაწეობის კრიტიკას წარმოადგენდა. მალე ამ კრიტიკამ ყოველგვარ ზღვარს გადააჭარბა და ქართველი ერის შეურაცხყოფაში გადაიზარდა. ხაზი ესმებოდა იმას, რომ სტალინი ქართველი იყო, თუმცა ცხადია, სტალინის ქართველობას ამ შემთხვევაში არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა. სტალინის მიერ განხორციელებულმა რეპრესიებმა საქართველოშიც უამრავი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, მრავალი ოჯახი გააუბედურა.

მიუხედავად ამისა, სტალინის კრიტიკას განსაკუთრებით მწვავე რეაქცია საქართველოში მოჰყვა. მღელვარება 1956 წლის 5 მარტს, სტალინის გარდაცვალების მესამე წლისთავზე დაიწყო. მალე მღელვარება გორს, თელავს, ქუთაისს, ბათუმსა და სხვა ქალაქებსაც მოედო და საყოველთაო ხასიათი მიიღო.

თბილისი მღელვარების მთავარი კერა. ქალაქის ცენტრალური და სანაპირო ქუჩები დემონსტრანტებითა და მანიფესტანტებით დაიფარა. განსაკუთრებით აქტიური იყო სტუდენტი და მოსწავლე ახალგაზრდობა, რომელთაც წლების განმავლობაში ბელადის უსაზღვრო სიყვარულს უნერგავდნენ. მიტინგებში მონაწილეობდნენ რესპუბლიკის პარტიული და საბჭოთა ხელმძღვანელი მუშაკებიც.

მღელვარება სულ უფრო ძლიერდებოდა და კულმინაციას 9 მარტს მიღწია, როცა დემონსტრანტებმა მიიღეს დადგენილება ხრუშჩოვის გადაყენებისა და ახალი ხელისუფლების შექმნის შესახებ. ახალგაზრდობის ერთი ნაწილი საქართველოს დამოუკიდებლობის მოთხოვნითაც გამოდიოდა.

მიტინგის მონაწილეთა ერთმა ჯგუფმა გადაწყვიტა, დაეკავებინათ კავშირგაბმულობის სახლი და იქიდან რადიოთი გადაეცათ თავიანთი მოწოდებები საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქების მოსახლეობისათვის, მაგრამ იქ მისულ მომიტინგეებს წინ აღუდგნენ.

საბჭოთა კავშირის ხელმძღავანელობამ საკითხის მშვიდობიან მოგვარებას სისხლისღვრა არჩია და მომიტინგეების წინააღმდეგ გამოიყვანა წითელი არმიის ნაწილები და სამხედრო ტექნიკა. რუსთაველის გამზირსა და მტკვრის სანაპიროზე ათობით ახალგაზრდა დახოცეს, ასობით დაჭრეს და დაასახიჩრეს. ქუჩები სისხლით მოირწყა.

საბჭოთა აპარატმა ამ ბარბაროსობის შემდეგაც საშინელი სისასტიკე გამოიჩინა:

დაღუპულთა და დაჭრილთა რიცხვი დამალა, ოჯახებს მიცვალებულების დამარხვის უფლება არ მისცა, სისხლიანი აქტი მთლიანად გაამართლა, ქართველებს ნაციონალიზმი და შოვინიზმი დასწამა, მთელი პასუხისმგებლობა დემონსტრანტებს დააკისრა და დაიწყო დაპატიმრებები.

უშიშროების კომიტეტში არსებული მონაცემებით პირველი შეტევის დროს ცეცხლსასროლი იარაღით დაიღუპა 22 კაცი, შემდეგ მიემატა კიდევ 5. დაიჭრა რამდენიმე ათეული.

9 და 10 მარტს საბჭოთა არმიის ჯარების ქვედანაყოფების მიერ, რომლებიც ახდენდნენ პატრულირებას ქალაქში წერიგის დასამყარებლად, დაკავებულ იქნა 300 კაცამდე. ხოლო შემდეგი 12 დღის განმავლობაში სახელმწიფო უშიშროების ორგანოების მიერ დასაკავებლად წარმოებდა გამოძიება, რის შედეგად სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიესცეს 39 კაცი: ა) მიტინგებზე პროვოკაციული, ანტისაბჭოთა გამოსვლების, ასევე ე. წ., მიტინგის “საქმიანი პრეზიდიუმის” წევრობისათვის: ვ. გ. კაჭარავა, შ. დ. ბერუაშვილი, ზ. ნ. მაჭავარიანი, ი. ა. კუხიანიძე, ი. ფ. ქინქლაძე, ა. ი. ჟორდანია; ბ) საბჭოთა მთავრობის მიმართ შედგენილი პროვოკაციული მოთხოვნების ინიციატორები და მონაწილენი: ვ. ზ. მჭედლიძე, კ. ს. ჩხეიძე, კ. ი. ოსაძე, კ. დ. ციციაშვილი, ა. პ. მირიანაშვილი და სხვები.

1956 წლის სისხლიანი დღეების განმავლობაში სულ დაპატიმრებულ იქნა 375 კაცი, მათ შორის: სკკპ წევრი – 34, ალკკ წევრი – 165, უპარტიო – 142. დახოცილთა და დაზარალებულთა რიცხვი დღემდე უცნობია.

http://archive.security.gov.ge/1956.html

***

სისხლიანი 9 მარტი – პირველი საპროტესტო გამოსვლა საბჭოეთში

სისხლიანი 9 მარტი - პირველი საპროტესტო გამოსვლა საბჭოეთში
09-03-2012

ბოლშევიკური ხელისუფლების მიერ 1924 წლის აჯანყების ჩახშობამ და 37 წლის რეპრესიებმა, რომელმაც ერის რჩეული შვილები შეიწირა, სისხლიანი ფურცლები ჩაწერა ქართულ მატიანეში. ამას მოჰყვა მეორე მსოფლიო ომი, რომელმაც ისედაც მცირერიცხოვან ერს 300 ათასი ჯანღონით სავსე ვაჟკაცი გამოაცალა. თავს დატეხილი კატასტროფების მიუხედავად, ქართველმა მაინც “ვერ ისწავლა ჭკუა”. ომის დასრულებიდან 11 წლის თავზე თბილისი და სრულიად საქართველო სახალხო გამოსვლებმა და მანიფესტაციებმა შეძრა, კვლავ დაიღვარა სისხლი…
1956 წლის მარტის სისხლიანი დღეებიდან 56 წელი გავიდა.

მაშინდელი გამოსვლების მომსწრე და მონაწილე გახლავთ საზოგადოებისათვის კარგად ცნობილი მოღვაწე, საქართველოს სახალხო ფრონტის თავმჯდომარე, ბატონი ნოდარ ნათაძე, რომელსაც ვთხოვეთ, კიდევ ერთხელ გაეხსენებინა ის ტრაგიკული მოვლენები.

– ბატონო ნოდარ, როგორ დაიწყო ყველაფერი, რა გახდა საბჭოთა წყობილებისათვის უჩვეულო და მიუღებლი, ამ, მართლაც, სახალხო გამოსვლების მიზეზი?

– 1953 წლის 5 მარტს გარდაიცვალა სტალინი. ბნელი რუსული მასა, რომლის ერთი ელემენტიც იყო ხრუშჩოვი, თვლიდა, რომ ქართველები, სტალინ-ბერიას წყალობით, პრივილეგირებულ მდგომარეობაში ცხოვრობდნენ საბჭოთა კავშირში. “პიროვნების კულტის” გაუქმებისკენ მიმართულმა ოფიციალურმა კამპანიამ რუსი მასის შოვინისტურ ინსტინქტებს მისცა გზა და აქტიური ანტიქართული ცნობიერება შექმნა. ჯარში, ანდა საერთოდ, რუსეთში მყოფი ქართველებისადმი მტრულმა გამოხდომებმა სისტემატური ხასიათი მიიღო.

– საქართველოში უყვარდათ სტალინი?

– სტალინი რომ საქართველოს მოძულე იყო და მოძულედ დარჩა, სანამ თავისი სამშობლო იმდენად არ მოსპო, რომ მისგან ატენური ღვინის, თონის პურისა და ქართული ცეკვის მეტი სხვა აღარაფერი დატოვა მტრისა თუ მოყვრისთვის საყურადღებო, ეს ეხლაც ცნობილია და მაშინაც ცნობილი იყო. გლეხებისთვის ის კოლმეურნეობის, ხოლო მთლიანად საზოგადოებისათვის რეპრესიების ავტორი იყო, მაგრამ ომის შემდეგ ფაშიზმზე გამარჯვებული სტალინის კოლოსალურმა ფიგურამ დათრგუნა ადამიანთა ფანტაზია. მასში მსოფლიოს ნახევარზე გაბატონებულ გენიალურ ქართველს ხედავდნენ, რომელმაც თავისი სიდიდით ქართველთა თვითდამკვიდრება განახორციელა საკაცობრიო ასპარეზზე. ქართველებში ბავშვმაც კი იცოდა, რომ სტალინს აძაგებდნენ იმის გამო, რომ იგი ქართველი იყო და არავის უფიქრია მის მიერ შექმნილი რეჟიმის საფუძვლების მორყევა.

– ისევ საპროტესტო გამოსვლებს დავუბრუნდეთ.

– ეს ჯერ კიდევ 54 წლის მარტში დაიწყო. 3-დან 9 მარტის ჩათვლით ადამიანები მიდიოდნენ სანაპიროზე, მშრალ ხიდთან ბაღში მდებარე სტალინის ძეგლთან და ყვავილებს აწყობდნენ. თანდათან ეს ერთგვარ მდუმარე მიტინგს დაემსგავსა, თანაც ხელისუფლებისგან არასანქცირებულს, რაც იმ დროისათვის წარმოუდგენელი იყო. 55-ში ძეგლთან კიდევ უფრო მეტი ხალხი მივიდა და საპროტესტო მუხტიც ბევრად დიდი იყო.
ამას ახალი გარემოებაც დაერთო – ოფიციოზისაგან სტალინის უფრო და უფრო მეტი ლანძღვა და გინება, რაც ხალხში ზოგადად ქარტველების გინებად აღიქმებოდა.

ყოველივე ამან კულმინაციას 56 წელს მიაღწია. 25 თებერვალს ხრუშჩოვმა კომუნისტური პარტიის მე-20 ყრილობაზე სტასლინის კულტი დაგმო, 3 მარტს კი თბილისში და საქართველოს დიდ ქალაქებში საბჭოთა სინამდვილისათვის გაუგონარი, საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო. 4, 5, 6 რიცხვში გამოსვლების მასშტაბი სულ უფრო მეტად იზრდებოდა, ხოლო 7-ში სტალინის ძეგლთან და ლენინის მოედანზე (ახლანდელი თავისუფლების მოედანი) გამართულ მიტინგებზე 70-80 ათასამდე ადამიანი იდგა. მათ შორის უმეტესობას თბილისში მცხოვრები და რაიონებიდან ჩამოსული სტუდენტები შეადგენდნენ. ქალაქში აქა-იქ სტალინის სურათები გამოფინეს, მათ შორის ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის შენობაზეც.

– ადგილობრივი ოფიციალური ხელისუფლება რას აკეთებდა ამ დროს, ან საზოგადოებისათვის ცნობილი ადამიანები თუ ჩანდნენ მიტინგებზე?

– ცნობილებიდან არავინ გამოჩენილა. ერთი კომპოზიტორი მახსოვს მხოლოდ, გვარად მირიანაშვილი და კიდევ ლევან გოთუა, რომელსაც ათწლეულები ჰქონდა გატარებული სტალინის საკონცენტრაციო ბანაკებში, აფრთხილებდა ახალგაზრდებს: “მე ამ მთავრობის ზნე ვიცი: ასე მაშინ იქცევიან, როცა სროლას აპირებენო.” გოთუა მთავრობის მხრიდან გამოსვლების სრულ იგნორირებას გულისხმობდა. მართლაც, ხალხი თითქოს თავის ნებაზე იყო მიშვებული და ქუჩებში მილიციელები საერთოდ არ ჩანდნენ. მხოლოდ ერთხელ მოხდა უცნაური შემთხვევა: 7 თუ 8 რიცხვში სტუდქალაქიდან ძეგლისკენ უზარმაზარი დემონსტრაცია დაიძრა და შემთხვევით წყნეთიდან მომავალი პირველი მდივნის ვასილ მჟავანაძის მანქანას შეეჩეხა. მანქანამ ხალხის მასის გარღვევა დააპირა, მაგრამ არ დაანებეს, მჟავანაძეს მანქანიდან გადმოსვლა აიძულეს, შუაში ჩაიყენეს და უნივერსიტეტანდე “გაიმარჯოს სტალინის” ძახილით ატარეს. მჟავანაძე 9 მარტსაც გამოვიდა მიტინგზე და ახალგაზრდებს დაშლისკენ მოუწოდა. რა თქმა უნდა, მის მოწოდებას ყური არავინ ათხოვა.

თუმცა, საფრთხის მოლოდინი იყო. ასეთი ეპიზოდიც მახსოვს: შემთხვევით სტალინის ძეგლს თავზე მტრედი დააჯდა. მასა ყიჟინით შეეგება ამ ფაქტს. მტრედი დაფრთხა და აფრინდა. ხალხმა თვალი გააყოლა და უცებ ცაში გამანადგურებელი შენიშნა, რომლის ხმასაც მანამდე ყურადღებას არავინ აქცევდა. გაისმა შეძახილები: ხალხო, ხომ არ გვბომბავენო.

– სროლა როდის დაიწყო?

– 9-ში ღამეს მომიტინგეთა გადაწყვეტილებით ხუთი ახალგაზრდა რუსთაველის პრისპექტზე მდებარე კავშირგაბმულობის სახლში გაგზავნეს, რათა დეპეშა  გაეგზავნათ მოლოტოვისთვის სტალინის რეაბილიტაციის მოთხოვნით. ნახევარ საათში უკან მხოლოდ ერთი დაბრუნდა და დანარჩენების დაკავების ამბავი მოიტანა. შეიძლება 4-ის დაკავება და ერთის გამოშვება  სპეციალურად იყო მოწყობილი მთავრობის მიერ ხალხის პროვოცირების მიზნით. ფაქტია, რომ ამ ამბის გაგების შემდეგ ხალხმა იხუვლა და კავშირგაბმულობის შენობისკენ დაიძრა, რომლის წინ და გვერდითა ქუჩებში ავტომატიანი ჯარისკაცები და ჯავშანმანქანები იდგნენ. როგორც კი ხალხმა შენობის კიბეებზე დაიწყო ასვლა, რამდენიმე მწკრივად ჩამდგარმა ჯარისკაცებმა ავტომატის ჯერით მოწინავეები მოცელეს. ხალხმა უკან დაიხია, მაგრამ რამდენიმე წუთის შემდეგ კვლავ სცადა შენობაშის კიბეებზე ასვლა, რასაც კვლავ მოჰყვა სროლა და მოწინავეთა ხოცვა.

ჯარისკაცები ამას სრულიად აუღელვებლად აკეთებდნენ. ის კი არა, ერთმანეთში საუბრობდნენ და დამცინავად გადმოჰყურებდნენ ბრბოს. ასე გაგრძელდა დაახლოებით ერთ საათს, შემდეგ შენობაში და მის ორგვლივ მდგარმა ჯარისკაცებმა, ხან ხალხის მიმართულებით, ხანაც ჰაერში სროლით, ქვემოთ ჩამოწევა და ხალხის მასის დაფანტვის ოპერაცია დაიწყეს, გამოჩნდნენ ტანკებიც, რომლებიც ცალ მუხლუხოზე ტრიალით ცდილობდნენ შეჯგუფებული ხალხის დაფანტვას. თუმცა, ამან ახალგაზრდები ვერ შეაშინა. ისინი ტანკებს ზედ ახტებოდნენ, ცდილობდნენ ლუკები გაეღოთ, დროშებს არჭობდნენ ზედ (ბედის ირონიაა, რომ ეს დროშები საბჭოთა იყო), ერთმა ლულაზე საფურთხებელი ურნაც კი ჩამოაცვა.

ასე გაიყვანეს ხალხი ლენინის მოედნისკენ, იქ კი ხიშტებწამოცმული ავტომატებით შეიარაღებულმა ჯარისკაცებმა პუშკინის ქუჩით ხალხის სანაპიროსკენ გარეკვა დაიწყეს. ეს გაგრძელდა ღამის სამ საათამდე.  დაფანტულმა ხალხმა კვლავ ძეგლთან დაიწყო შეგროვება, იქნებოდა ასე 1000-1500 კაცი. როდესაც მიმოფანტული ხალხი შეგროვდა და მიტინგი განახლდა, ჯარისკაცებმა ადამიანების ძეგლის კვარცხლბეგიდან ჩამოყრა დაიწყეს. მათ დაუნდობლად აგებდნენ ხიშტებზე. საშინელი მოთქმა და გოდება იდგა. ბოლოს ხიშტიანმა ჯარისკაცებმა სამკუთხედი შეკრეს და ხალხს მიაწვნენ. ხალხი სანაპიროზე და მის მიმდებარე ქუჩებსა და ჩიხებში გაიფანტა. ზოგიერთი სიცოცხლის გადასარჩენად მტკვარშიც ცვიოდა. მათ აღმოსაჩენად მეავტომატეების ჯგუფები დადიოდნენ და დაუნდობლად ცხრილავდნენ.

– მაშინდელი ხელისუფლების ოფიციალური მონაცემებით 9 მარტს 27(!) ადამიანი დაიღუპა, რაც სრულიად დაუჯერებელია. თქვენი აზრით, რამდენი ქართველი ემსხვერპლა ამ სასაკლაოს?

– იმის მიხედვით, რაც მე საკუთარი თვალით ვნახე, ჩემი აზრით, დაღუპულთა რიცხვი მინიმუმ 500 მაინც იქნებოდა. როგორც ამბობდნენ, ყველაზე პატარა დაღუპული 12 წლის ბავშვი იყო. ისინი ჩუმად, ყოველგვარი რიტუალის გარეშე დაკრძალეს. დასაფლავებები უშიშროების სამსახურის მიერ იყო ორგანიზებული.

– საინტერესოა, ასეთი ტრაგედიის შემდეგ ქვეყანამ როგორ განაგრძო ცხოვრება. ტრაგედიიდან მეორე დღეს ადამიანებს როგორი განწყობა ჰქონდათ, რას ამბობდნენ?

– სროლების კვალი ქალაქში მალევე წაშალეს, ასფალტი მორეცხეს, კიბეები ძეგლთან, რომელიც სისხლით იყო სავსე, გამოცვალეს. 10-ში კავშირგაბმულობის სახლთან ისევ მივიდნენ ახალგაზრდები, ასე 500 კაცი და დადგნენ პირქუშად ავტომატიანი ჯარისკაცების წინ. დროდადრო ვიღაც რაღაცას ამოიძახებდა და ხალხი მოზიდული კუნთივით შეიკვრებოდა, ამ დროს ჯარისკაცები ავტომატებს გადმოიღებდნენ და მათ მიუშვერდნენ. ასე გაგრძელებულა დაღამებამდე. ისე კი, ხალხის უდიდესი ნაწილი, მიუხედავად უქმად გაღებული უზარმაზარი მსხვერპლისა, გულის სიღრმეში ამ გამოსვლებს გამარჯვებად თვლიდა – ეს რა გავბედეთ და როგორ “შეგვრჩაო”.

დავით შალიკაშვილი

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s